Ο διαχρονικός λόγος του Τσάρλι Τσάπλιν από την ταινία "Ο μεγάλος δικτάτορας"

;)

οι ευχές μου για το νέο έτος :)

"Όλα ήταν στη θέση τους: οι πεινασμένοι στην Αφρική, οι ειδικοί στην τηλεόραση, οι κακοί στη φυλακή, οι αναρχικοί στα Εξάρχεια, αυτοί που αποφασίζουν στη Βουλή, τα λεφτά μας στα δάνεια, η αστυνομία στην επόμενη γωνιά, τα σπίτια μας στις τράπεζες, οι εχθροί μας στην Τουρκία και τη Μακεδονία, το parking μας στα πάρκα, η ψυχαγωγία μας στα μπαρ, τα παιδιά μας στο σχολείο, οι φίλοι μας στο fb, η τέχνη στα μουσεία, οι επιθυμίες μας στις διαφημίσεις, τα δέντρα μας Χριστουγεννα στο Σύνταγμα, η ομορφιά στα κέντρα αδυνατίσματος, ο έρωτας στις 14 Φλεβάρη, εμείς στους τέσσερις τοίχους. 

Πειθαρχία τέλος...ζωή μαγική!

Η αστυνομία στην Αφρική, οι πεινασμένοι στις τράπεζες, οι αναρχικοί στη Βουλή, τα Εξάρχεια στην καρδιά μας, οι κακοί στα κέντρα αδυνατίσματος, οι φίλοι πλάι μας, τα μπαρ στις φυλακές, αυτοί που αποφασίζουν στο σχολείο, τα λεφτά μας στα πάρκα, τα πάρκα στα πάρκινγκ τους, οι εχθροί μας στο fb, οι ειδικοί στα σπίτια τους, η τηλεόραση στα σκουπίδια, η ψυχαγωγία στα σχολεία, η τέχνη παντού,οι διαφημίσεις στα μουσεία, τα παιδιά μέσα μας, τα μπαλέτα στους δρόμους, ο έρωτας στην επόμενη γωνία, τα σπίτια στα δέντρα, τα δέντρα στους δρόμους, η ομορφιά στους δρόμους, οι επιθυμίες μας στους δρόμους, εμείς στους τέσσερις τοίχους;

Πειθαρχία τέλος...ζωή μαγική!" 

The man, the gig !!

ο osho για την αγάπη

"Η αιώνια ομορφιά είναι εδώ και τώρα, όχι στον παράδεισο.
Λες ότι στον παράδεισο η αγάπη είναι αγνή και αιώνια.
Η αγάπη μπορεί να είναι αγνή και αιώνια εδώ και τώρα.
Δεν είναι ανάγκη να περιμένεις τον παράδεισο.
Όπου υπάρχει αγάπη, είναι αιώνια και αγνή, επειδή η αγάπη δεν έχει χρόνο. Αιώνια δεν σημαίνει μόνιμα. Αιώνια σημαίνει μη προσωρινά. Αιώνια σημαίνει ότι δεν υπάρχει χρόνος.
Ακόμα κι αν υπάρχει μια στιγμή αγάπης, είναι αιώνια. Σ'αυτή τη στιγμή, υπάρχει τόσο βάθος, που ο χρόνος σταματά. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει μέλλον, δεν υπάρχει παρελθόν. Αυτή τη στιγμή είσαι τόσο πολύς, που απλώνεσαι σε όλες τις άκρες του σύμπαντος. Όλο το σύμπαν ανήκει σ'εσένα κι όλος ο εαυτός σου ανήκει στο σύμπαν. Αυτή η στιγμή είναι αιωνιότητα. Όπου υπάρχει αγάπη, υπάρχει αιωνιότητα και τότε υπάρχει η δυνατότητα της προσευχής.
Αν το χαμόγελο σου είναι κάλπικο, το φιλί σου θα είναι κάλπικο, η αγάπη σου δεν μπορεί να είναι αληθινή. Και όλες οι προσευχές σου θα είναι μόνο λέξεις και τίποτε άλλο"
Osho

David Rovics - The Riot Dog

"Loukanikos, Louk, Thodoris; Like many other heroic figures through time, this brave riot dog goes under a lot of names.

Louk is a stray dog living on the streets of Athens, Greece; and has become famous for joining in on the many protests and riots which have taken place there the past year. Often found at the front lines dodging tear gas and barking at the police; he has become a mascot for the protesters, and a symbol for the ongoing fight.

As a part of the American musician Davis Rovics' "Big Red Sessions"-album (free for download on his webpage www.davidrovics.com), "Riot Dog" is David's salute to this brave dog's fight for justice in the economic turmoil that has hit Greece.

Animated by the Norwegian Flash-animator Bjørn-Magne Stuestøl (www.shagrat.net) in collaboration with David Rovics.

A high quality Flash edition of the animation can be seen here:
www.shagrat.net/riot.html

Enjoy; and let's all hear it for Loukanikos; The riot dog!"

Χάουαρντ Ζινν-Ο Μαρξ στο Σόχο(αποσπάσματα)

Αναρωτιέστε γιατί επέστρεψα; (Δείχνει κάπως θυμωμένος) Μα για να αποκαταστήσω την υπόληψή μου(Σωπαίνει) Διάβαζα τις εφημερίδες σας. .. (Παίρνει στα χέρια του μια εφημερίδα). Όλες διακηρύσσουν ότι οι ιδέες μου έχουν πεθάνει! Τα γνωστά. Αυτοί οι παλιάτσοι το λένε πάνω από εκατό χρόνια τώρα, αλλά δεν αναρωτιέστε τι μανία είναι αυτή να με ανακηρύσσουν νεκρό ξανά και ξανά;  Και εγώ είπα, ως εδώ. Ζήτησα να επιστρέψω έστω για λίγο. Βλέπετε υπάρχουν κανόνες εκεί πάνω.  Είπαμε: γραφειοκρατία. Επιτρέπεται να διαβάζεις, ακόμα και να βλέπεις τους ανθρώπους, αλλά όχι να ταξιδεύεις. Φυσικά διαμαρτυρήθηκα. Και είχα αρκετή συμπαράσταση… Ο Σωκράτης παραδείγματος χάριν τους είπε: «Ζωή χωρίς ταξίδια δεν αξίζει να τη ζεις.» Ο Γκάντι έκανε απεργία πείνας.  Η Mother Jones απείλησε ότι θα κάνει πικετοφορία. Ο Μαρκ Τουέιν με υπερασπίστηκε με τον δικό του παράξενο τρόπο.  Ο Βούδας έψαλε :Ωμμμμ!  Οι υπόλοιποι σιώπησαν. Θεέ μου πεθαμένοι άνθρωποι τι είχαν να φοβηθούν;  Ακόμα και εκεί πάνω ταραξία με θεωρούν.  Ευτυχώς, όμως, η διαμαρτυρία έπιασε τόπο! «Εντάξει, πήγαινε», είπαν, «έχεις μία ώρα στη διάθεσή σου να εκθέσεις τις απόψεις σου. Και πρόσεχε: όχι φασαρίες!» Πιστεύουν αληθινά στην ελευθερία του λόγου, αλλά μέχρις ενός σημείου… (Χασκογελάει) Είναι, βλέπετε, νεοφιλελεύθεροι.  Λοιπόν μπορείτε να διαδώσετε τα νέα. Ο Μαρξ γύρισε! Για λίγο.

Αλλά πρώτα να ξεκαθαρίσουμε κάτι.  Δεν είμαι μαρξιστής. (Γελάει) Το είπα κάποτε στον Πίπερ  και κόντεψε να πάθει εγκεφαλικό.  (Πίνει μια γουλιά μπίρα) Πρέπει να σας μιλήσω για τον Πίπερ. Ζούσαμε στο Λονδίνο, η Τζένη, εγώ και τα παιδιά. Είχαμε δύο σκύλους, τρεις γάτες και δύο πουλιά. Ίσα που τα φέρναμε βόλτα. Είχαμε ένα διαμέρισμα στην οδό Ντιν, εκεί όπου κατέληγαν οι υπόνομοι της πόλης. Βρεθήκαμε στο Λονδίνο γιατί με είχαν διώξει από τη Ρηνανία, μάλιστα κύριε, από τον τόπο που γεννήθηκα. Είχα κάνει πολύ επικίνδυνα πράγματα. Ήμουν συντάκτης της εφημερίδας Die Rheinische Zeitung. Διόλου επαναστατικό έντυπο. Αλλά τελικά δεν υπάρχει πιο επαναστατική πράξη από το να λες την αλήθεια. Εκείνο τον καιρό στη Ρηνανία, η αστυνομία συνελάμβανε φτωχούς ανθρώπους  με την κατηγορία ότι μάζευαν καυσόξυλα από τις ιδιοκτησίες των πλουσίων. Έγραψα ένα άρθρο για να διαμαρτυρηθώ. Προσπάθησαν να λογοκρίνουν την εφημερίδα. Στο επόμενο άρθρο έγραψα ότι δεν υπάρχει ελευθερία του τύπου στη Γερμανία. Αποφάσισαν να με δικαιώσουν:  Έκλεισαν την εφημερίδα. Τότε λοιπόν γίναμε ριζοσπαστικοί, έτσι δε γίνεται συνήθως; Το τελευταίο φύλλο της εφημερίδας κυκλοφόρησε με έναν πηχιαίο τίτλο με κόκκινο μελάνι «Επανάσταση!» (…)

Σου έλεγα όμως για τον Πίπερ.  Εκείνη την εποχή στο Λονδίνο, περνούσαν από το σπίτι μας όλοι οι πολιτικοί πρόσφυγες από την ηπειρωτική Ευρώπη. Ο Πίπερ ήταν ένας απ’ αυτούς. Στριφογύριζε γύρω μου σαν σφήκα. Ήταν ένας κόλακας, ένας γλείφτης. Στεκόταν απέναντί μου, στα δεκαπέντε εκατοστά για να μην μπορώ να ξεφύγω, και απήγγειλε αποσπάσματα από τα κείμενά μου. Του έλεγα «Πίπερ σε παρακαλώ σταμάτα να μου λες τι έχω γράψει!» (…) Μ’ έκανε να ντρέπομαι, ήταν ένας δορυφόρος σε τροχιά γύρω από τα λόγια μου, τα οποία αναμετάδιδε στον κόσμο, αφού πρώτα τα διαστρέβλωνε. Και μετά υπερασπιζόταν τις διαστρεβλώσεις αυτές με φανατισμό, καταγγέλοντας όποιον έδινε διαφορετική ερμηνεία. Μια φορά είπα στην Τζένη: «Ξέρεις τι φοβάμαι πιο πολύ απ’ όλα; « « Ότι δε θα γίνει ποτέ η επανάσταση του προλεταριάτου;» είπε εκείνη. «Όχι της λέω. Φοβάμαι ότι η επανάσταση θα γίνει, αλλά θα πέσει σε χέρια ατόμων σαν τον Πίπερ –κόλακες όταν δεν έχουν εξουσία και φαμφαρόνοι όταν την αποκτήσουν. Δογματιστές! Θα μιλούν για λογαριασμό του προλεταριάτου και θα ερμηνεύουν τις ιδέες μου στον κόσμο κατά πως τους βολεύει. Θα στήσουν ένα νέο ιερατείο, μία νέα ιεραρχία, με αφορισμούς και μαύρες λίστες, ιερά εξέταση και εκτελεστικά αποσπάσματα. Όλα αυτά θα γίνουν στο όνομα του κομμουνισμού, στέλνοντας εκατό χρόνια πίσω τον κομμουνισμό της ελευθερίας. Θα λερώσουν το όμορφο όνειρό μας και για να καθαρίσει θα χρειαστεί να γίνει μία δεύτερη επανάσταση, ίσως και Τρίτη.  Αυτό φοβάμαι». Όχι  δεν πρόκειται να αφήσω τον Πίπερ να μεταφράσει Το Κεφάλαιο. Αντιπροσώπευε δεκαπέντε χρόνια δουλειάς- σε συνθήκες όπως αυτές στο Σόχο. Κάθε πρωί περνούσα ανάμεσα σε ζητιάνους  που κοιμόντουσαν δίπλα στα βρωμόνερα για να φτάσω στο Βρετανικό Μουσείο με την καταπληκτική βιβλιοθήκη του, όπου εργαζόμουνα μέχρι να πέσει ο ήλιος. Διάβαζα, διάβαζα…  Υπάρχει άραγε κάτι πιο βαρετό από το να διαβάζεις πολιτική οικονομία;  (Σκέφτεται) Ε ναι! Να γράφεις Πολιτική Οικονομία.  

(…)

«Σ’ εκείνο το ζεστό διαμέρισμα στο Σόχο, η Τζένη έφτιαχνε ζεστή σούπα και έβραζε πατάτες. Είχαμε φρέσκο ψωμί από το φίλο μας τον φούρναρη στη γωνία. Καθόμασταν στο τραπέζι και τρώγαμε και μιλούσαμε για τα γεγονότα της ημέρας- τον αγώνα των Ιρλανδών για την ελευθερία, τον τελευταίο πόλεμο, την ηλιθιότητα των ηγετών της χώρας, την αντιπολίτευση που περιοριζόταν σε ψελλίσματα, τη δειλία του τύπου…  Βέβαια τα πράγματ είναι διαφορετικά σήμερα ε;  Μετά το δείπνο μαζεύαμε τα πιάτα κι εγώ εργαζόμουν. Με τα πούρα μου κι ένα ποτήρι μπύρα. Ναι εργαζόμουνα μέχρι τις τρεις-τέσσερις το πρωί. Τα βιβλία μου μία στοίβα στη μία πλευρά, οι κοινοβουλευτικές εκθέσεις στην άλλη και η Τζένη στην απέναντι άκρη του τραπεζιού να αντιγράφει τα γραπτά μου- ο γραφικός χαρακτήρας μου ήταν ακατάληπτος κι εκείνη αντέγραφε κάθε λέξη που έγραφα- ηρωική πράξη! Κατά καιρούς ξέσπαγε μια κρίση. Όχι δεν αναφέρομαι σε παγκόσμια κρίση. Χανόταν κάποιο από τα βιβλία μου. Μία μέρα δεν μπορούσα να βρω τον Ricardo. Ρώτησα τη Τζένη: «Πού είναι ο Ricardo μου;» «Εννοείς τις αρχές της πολιτικής οικονομίας;  Το είχε δώσει στο ενεχυροδανειστήριο , νομίζοντας ότι δεν το χρειαζόμουν πια. Φούντωσα. «Τον Ricardo μου!», της λέω «ε έβαλες ενέχυρο τον Ricardo μου!» «Μη φωνάζει» είπε εκείνη. «Την περασμένη εβδομάδα δεν βάλαμε ενέχυρο το δαχτυλίδι που μου είχε δώσει η μητέρα μου;» Έτσι ήταν. (Αναστενάζει). Τα πηγαίναμε όλα στο ενεχυροδανειστήριο. Ιδιαίτερα τα δώρα από την οικογένεια της Τζένης. Όταν τελείωσαν αυτά τα δώρα, αρχίσαμε να βάζουμε ενέχυρο τα ρούχα μας.  Ένα χειμώνα-τους ξέρετε τους λονδρέζικους χειμώνες- τον πέρασα χωρίς παλτό. Όταν δημοσιεύτηκε Το Κεφάλαιο είπαμε να το γιορτάσουμε, αλλά πρώτα χρειάστηκε να μας δώσει χρήματα ο Ένγκελς για να πάρουμε από το ενεχυροδανειστήριο τα λινά τραπεζομάντηλα και το σερβίτσιο για το δείπνο. Ο Ένγκελς…  Όταν μας έκοβαν το νερό και το γκάζι και το σπίτι βυθιζόταν στο κρύο και το σκοτάδι και έπεφτε το ηθικό μας , ο Ένγκελς πλήρωνε τους λογαριασμούς. Ο Ένγκελς…ένας άγιος άνθρωπος.  Δε βρίσκω άλλη λέξη. Ο πατέρας του είχε εργοστάσια στο Μάνστεστερ. Ναι…χαμογελάει…μας έσωζε ο καπιταλισμός! Δεν ήταν πάντα σε θέση να καταλάβει τις ανάγκες μας. Εμείς δεν είχαμε λεφτά να πάμε στον μπακάλη κι αυτός μας έστελνε ακριβά κρασιά. Κάποια Χριστούγεννα που δεν είχαμε λεφτά να αγοράσουμε χριστουγεννιάτικο δέντρο, ο Ένγκελς κατέφθασε με έξι μπουκάλια σαμπάνια. Έτσι, φανταστήκαμε, ότι είχαμε στη μέση ένα δέντρο, κάναμε κύκλο γύρω του, ήπιαμε σαμπάνια και τραγουδήσαμε χριστουγεννιάτικα τραγούδια. (Ο Μαρξ τραγουδάει, σιγομουρμουρίζει ένα χριστουγεννιάτικο τραγούδι) «Ω έλατο…» Βέβαια ήξερα τι σκέφτονταν οι επαναστάτες φίλοι μου: Ο Μαρξ, ο άθεος, θέλει χριστουγεννιάτικο δέντρο! Ναι περιέγραψα τη θρησκεία ως το όπιο του λαού, αλλά κανένας δεν μπήκε στον κόπο να διαβάσει ολόκληρη την παράγραφο. Ακούστε. (Παίρνει ένα βιβλίο και διαβάζει)  «Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, η ψυχή σε απάνθρωπες συνθήκες, είναι το όπιο του λαού.» Είναι αλήθεια, το όπιο δεν είναι λύση, αλλά ίσως μερικές φορές είναι απαραίτητο για να απαλύνει τον πόνο. 

 (…) Κανονικά ένας πατέρας δεν πρέπει να ξεχωρίζει κάποιο από τα παιδιά του, αλλά η Ελεωνόρα!  Έλεγα στην Τζένη: «Η Ελεωνόρα είναι παράξενο παιδί». Και η Τζένη απαντούσε: «Δηλαδή τι περίμενες τα παιδιά του Καρλ Μαρξ να βγούν συνηθισμένα;» Η Ελεωνόρα ήταν η μικρότερη, η πιο έξυπνη. Φανταστείτε έναν επαναστάτη σε ηλικία οχτώ ετών. Τόσο ήταν η Ελεωνόρα το 1863. Η Πολωνία είχε ξεσηκωθεί κατά της ρωσικής κυριαρχίας και η Ελεωνόρα έγραψε ένα γράμμα στον Ένγκελς για «εκείνους τους γενναίους στη Πολωνία», όπως τους αποκαλούσε. Όταν ήταν εννιά χρονών, έστειλε ένα γράμμα στην Αμερική, στον πρόεδρο Λίνκολν, λέγοντας του τι να κάνει για να κερδίσει τον πόλεμο κατά των Νοτίων! Επίσης κάπνιζε. Και έπινε κρασί. Αλλά παρ’ όλα αυτά, ήταν παιδί, έντυνε τις κούκλες της…σιγοπίνοντας ένα ποτήρι κρασί! Όταν ήταν δέκα χρονών, παίζαμε σκάκι και δυσκολευόμουνα να την κερδίσω. Στα δεκαπέντε της ξαφνικά έγινε έξαλλη με το «νόμο για την Ημέρα του Κυρίου», την Κυριακή δηλαδή, ο οποίος απαγόρευε κάθε δραστηριότητα. Έτσι άρχισε να οργανώνει «Κυριακάτικες βραδιές για το λαό» στο Σέντ Μάρτινς Χολ, με μουσικούς που έπαιζαν Χέντελ, Μότσαρτ, Μπετόβεν. Η αίθουσα γέμιζε ασφυκτικά. Δύο χιλιάδες άνθρωποι. Η συγκέντρωση ήταν παράνομη αλλά δεν έγινε καμία σύλληψη.  Να ένα μάθημα: Αν είναι να παραβείς το νόμο, κάντο μαζί με δύο χιλιάδες ανθρώπους… Και με Μότσαρτ.

Συνήθιζα να διαβάζω σ’ εκείνην και στις αδερφές της Σαίξπηρ και Αισχύλο και Δάντη, και της άρεσε πολύ. Το δωμάτιο της ήταν μουσείο του Σαίξπηρ. Μάθαινε απέξω κομμάτια από το Ρωμαίος και Ιουλιέτα και επέμενε να της διαβάζω, ξανά και ξανά, το κομμάτι που ο Ρωμαίος συναντά για πρώτη φορά την Ιουλιέτα: «Γελάει με τραύματα όποιος δεν πληγώθηκε ποτέ…  Τα μάτια της στον ουρανό θα πλημμυρούσαν το διάστημα το αγέρινο με τόση λάμψη, που θα λαλούσαν τα πουλιά, σαν να ξημέρωνε.» Δεν ήταν εύκολο να ζεις με την Ελεωνόρα. Α, όχι! Ξέρετε πόσο ενοχλητικό είναι να έχεις ένα παιδί που βρίσκει ατέλειες στους συλλογισμούς σου; Διαφωνούσε μαζί μου ακόμα και για πράγματα που έγραφα. Να, για παράδειγμα, το δοκίμιό μου με τίτλο το Εβραϊκό ζήτημα. Πρέπει να ομολογήσω ότι δεν είναι εύκολο κείμενο. Ε, λοιπόν, η Ελεωνόρα το διάβασε και αμέσως με προκάλεσε: «Γιατί ξεχωρίζεις τους Εβραίους ως εκπροσώπους του καπιταλισμού;  Δεν είναι οι μόνοι που δηλητηριάστηκαν από το εμπόριο και την απληστία.» Προσπάθησαν να της εξηγήσω ότι δεν ξεχώριζα τους Εβραίους, αλλά απλά τους χρησιμοποιούσα ως ζωντανό παράδειγμα. Σε απάντηση, άρχισε να φοράει το άστρο του Δαβίδ. «Είμαι Εβραία» ανακοίνωσε. Τι μπορούσα να πω; Σήκωσα τους ώμους και τότε η Ελεωνόρα σχολίασε: «Αυτό είναι χαρακτηριστική εβραϊκή αντίδραση». Μπορούσε να γίνει πολύ εκνευριστική. Ήξερε ότι ο πατέρας μου είχε γίνει χριστιανός. Δεν ήταν βολικό να είσαι Εβραίος στη Γερμανία. Σάμπως είναι ποτέ βολικό να είσαι Εβραίος οπουδήποτε; Κι εμένα με βάφτισε όταν ήμουν οχτώ χρόνων. Το γεγονός αυτό προκάλεσε το ενδιαφέρον της Ελεονώρας. Ρώτησε: «Μουρ»-η οικογένεια μου με φώναζε Μουρ, Μαυριτανό δηλαδή, επειδή είχα σκουρόχρωμο δέρμα-«Μουρ ξέρω ότι έχεις βαφτιστεί. Αλλά είχες ήδη κάνει περιτομή, έτσι δεν είναι;» Δεν είχε καμιά ντροπή αυτό το παιδί. Τέτοιες στιγμές ήταν ανυπόφορη. Ακούστε αυτό: Μαζί με το εβραϊκό αστέρι φορούσε και το σταυρουδάκι της. Όχι, δεν ήταν ξετρελαμένη με τον χριστιανισμό, αλλά με τους Ιρλανδούς και την εξέγερσή τους κατά της Αγγλίας.  Έμαθε για τους αγώνες των Ιρλανδών από τη Λίτσι Βέρνς, το μεγάλο έρωτα του Ένγκελς. Η Λίτσι ήταν εργάτρια και δεν ήξερε να διαβάζει. Ο Ένγκελς μιλούσε εννέα γλώσσες.. Θα νόμιζε κανείς ότι αυτό θα δημιουργούσε προβλήματα στη σχέση τους. Αλλά αγαπιόντουσαν. Η Λίτσι συμμετείχε ενεργά στον ιρλανδικό αγώνα. Η Ελεωνόρα πήγαινε να τη δει  και κάθονταν οι δυο τους στο πάτωμα και έπιναν μαζί κρασί και τραγουδούσαν ιρλανδέζικα τραγούδια μέχρι που τους έπαιρνε ο ύπνος. Θυμάμαι εκείνη την τρομερή νύχτα που η αγγλική κυβέρνηση κρέμασε δύο νεαρούς Ιρλανδούς, εκεί στο Σόχο, και ένα μεθυσμένο πλήθος να ζητωκραυγάζει…  Αυτοί οι ευγενείς Άγγλοι με το απογευματινό τους τσάι και τους δημόσιους απαγχονισμούς!  Έχω μάθει ότι δεν κρεμάτε πλέον τους ανθρώπους. Μόνο τους κλείνετε στο θάλαμο αερίων, τους κάνετε ενδοφλέβια ένεση με δηλητήριο ή τους ψήνετε στην ηλεκτρική καρέκλα. Πολύ πιο πολιτισμένο…  Τότε, λοιπόν, κρεμάσανε τους δύο νεαρούς Ιρλανδούς γιατί ήθελαν την απελευθέρωση από την Αγγλία. Η Ελεονώρα έκλαιγε χωρίς σταμάτημα. Εγώ της έλεγα: «Κοριτσάκι μου, είναι πολύ νωρίς για να φορτωθείς τους εφιάλτες του κόσμου. Είσαι δεκαπέντε χρονών». Κι εκείνη απαντούσε: «Ακριβώς Μουρ, αυτό είναι το θέμα. Δεν είμαι δεκατριών, δεν είμαι δεκατεσσάρων, είμαι δεκαπέντε χρονών». Ναι ήταν δεκαπέντε χρονών και μαγευόταν από κάθε γοητευτικό άντρα που ερχόταν στο σπίτι. Θα μπορούσα να γράψω ολόκληρη λίστα. Σ’ όλη τη ζωή της, η Ελεονώρα φάνηκε ευφυής στην πολιτική και χαζή στον έρωτα. Είχε ξετρελαθεί με τον Λισαγκαρέ, τον ήρωα της Παρισινής Κομμούνας. Ε αυτός τουλάχιστον ήταν Γάλλος.  Ο φίλος της άλλης μας κόρης, της Τζένισεν, ήταν Άγγλος. Οι Άγγλοι είναι όπως το αγγλικό φαγητό. Χρειάζεται να πω περισσότερα; Είχαμε βέβαια και τον αγαπημένο της Λώρας, τον Λαφάργκ. Οι δημόσιες εκδηλώσεις πάθους αυτού του τύπου ήταν φοβερές. Της έπιανε τον κώλο, δημόσια, σαν να ήταν το φυσικότερο πράγμα στον κόσμο. Και η Τζένη τον υπερασπιζόταν:  «Ξέρεις ότι η οικογένειά του ήρθε στη Γαλλία από την Κούβα».  Λες και όλοι στην Κούβα κυκλοφορούν πιάνοντας ο ένας τον κώλο του άλλου!

(Αναστενάζει) Η Τζένη πάντα προσπαθούσε να με ηρεμεί. Μ’ εμένα κάτι γινόταν, με τους καλόγερους όμως που έβγαζα, δεν κατάφερνε τίποτα.  (Κάνει μια γκριμάτσα)Είχατε ποτέ καλόγερους; Δεν υπάρχει πιο φρικτή αρρώστια.  Οι καλόγεροι με κατέτρεχαν σ’ όλη μου τη ζωή. Και διάφοροι ανόητοι τους επικαλέστηκαν για να ερμηνεύσουν  την πορεία μου: «Ο Μαρξ είναι θυμωμένος με το καπιταλιστικό σύστημα επειδή έχει καλόγερους» Τι ηλίθιοι. Και τι εξήγηση δίνουν για όλους τους άλλους  επαναστάτες που δεν έχουν καλόγερους;  Φυσικά πάντα βρίσκουν κάτι: Αυτόν τον έδερνε ο πατέρας του, εκείνον τον ντάντευε η μητέρα του μέχρι δέκα χρονών, τον άλλον δεν τον έμαθαν να πηγαίνει στην τουαλέτα- λες και πρέπει δηλαδή να είσαι ανώμαλος για να είσαι επαναστάτης. Κάνουν κάθε δυνατή διάγνωση εκτός από την προφανή: ότι ο καπιταλισμός, που από τη φύση του επιτίθεται στο ανθρώπινο πνεύμα, προκαλεί την επανάσταση…

(…)

Η Τζένη ήταν πάντα η πιο αυστηρή κριτικός μου. Δε χάριζε κάστανα. Τίμια, θα μπορούσες να πεις. Αλλά υπάρχει τίποτα πιο εξοργιστικό από έναν τίμιο κριτικό; Αυτό το βιβλίο την ανησυχούσε. Ναι, Το Κεφάλαιο.  (Παίρνει το βιβλίο στα χέρια του) Έλεγε ότι θα έκανα τους αναγνώστες να βαρεθούν από τις πρώτες κιόλας σελίδες με τις αλλεπάλληλες αναφορές μου στα εμπορεύματα, την αξία χρήσης, την ανταλλακτική αξία. Έλεγε ότι αυτό το βιβλίο ήταν υπερβολικά μεγάλο, υπερβολικά λεπτομερές. Χρησιμοποιούσε τον όρο «βαρύ». Αν είναι δυνατόν! Μου θύμιζε αυτό που είπε ο Πίτερ Φοξ, ένας φίλος μας συνδικαλιστής όταν του έδωσα το βιβλίο: «Νιώθω σαν να μου χάρισαν έναν ελέφαντα». Ναι, έλεγε η Τζένη, είναι ελέφαντας.  Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι ήταν διαφορετικό έργο από Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, το οποίο είχε γραφτεί για το ευρύ κοινό. Το Κεφάλαιο ήταν μια διατριβή. «Εντάξει», έλεγε η Τζένη, «διατριβή, αλλά γιατί  δε φωνάζει όπως το Μανιφέστο; Ένα φάντασμα πλανιέται στην Ευρώπη, το στοιχειό του κομμουνισμού! Ναι», έλεγε, αυτό μάλιστα, αυτό συνεπαίρνει τον αναγνώστη…ένα φάντασμα πλανιέται στην Ευρώπη!» Και μετά μου διάβαζε τις πρώτες φράσεις του Κεφαλαίου.  Για να με τυραννήσει φυσικά.

 (Ο Μαρξ παίρνει το βιβλίο από το τραπέζι και διαβάζει)

Ο πλούτος  στις κοινωνίες με καπιταλιστικές μεθόδους παραγωγής εμφανίζεται με τη μορφή συσσώρευσης εμπορευμάτων». «Πολύ βαρετό», μου έλεγε. Σας ρωτώ, είναι βαρετό; (Σκέφτεται) Εντάξει, ίσως είναι λίγο βαρετό. Το παραδέχτηκα αυτό στην Τζένη. «Δεν υπάρχει λίγο βαρετό» είπε εκείνη. Μην το παρεξηγήσετε. Η Τζένη συμφωνούσε ότι Το Κεφάλαιο ήταν μια σοβαρή ανάλυση. Το βιβλίο εξηγούσε ότι το καπιταλιστικό σύστημα θα επιφέρει μια κολοσσιαία αύξηση των παραγωγικών δυνάμεων, μία χωρίς προηγούμενο αύξηση του πλούτου στον κόσμο. Και, από την ίδια του τη φύση, το σύστημα αυτό θα διανείμει εκείνο τον πλούτο με τρόπο ώστε να καταστρέψει την ανθρωπιά τόσο του εργαζόμενου, όσο και του εργοδότη. Και από τη φύση του και πάλι, θα δημιουργήσει τους νεκροθάφτες του και θα παραχωρήσει τη θέση του σ’ ένα πιο ανθρώπινο σύστημα.

Αλλά η Τζένη πάντα ρωτούσε: Θα έχει απήχηση σ’ εκείνους που θέλουμε; « Μια μέρα μου λέει:  «Ξέρεις γιατί επέτρεψαν οι λογοκριτές να δημοσιευτεί το Κεφάλαιο; Γιατί δεν το καταλάβαιναν και υπέθεσαν ότι δεν θα το καταλάβει και κανένας άλλος». Της υπενθύμισα ότι το Κεφάλαιο είχε αποσπάσει ευνοϊκές κριτικές. Εκείνη μου υπενθύμισε ότι τις περισσότερες τις είχε γράψει ο Ένγκελς… Κι εγώ της είπα ότι ίσως ασκούσε κριτική στο έργο μου γιατί δεν ήταν ευτυχισμένη μαζί μου. «Εσείς οι άντρες!», είπε. «Αποδίδετε κάθε κριτική στο έργο σας σε κάποιο προσωπικό ζήτημα. Ναι, Μουρ, τα προσωπικά μου αισθήματα δεν παύουν να υπάρχουν αλλά αυτό είναι διαφορετικό». Ναι , τα προσωπικά της αισθήματα. Η Τζένη περνούσε μια πολύ άσχημη περίοδο. Υποθέτω ότι το φταίξιμο ήταν δικό μου. Αλλά δεν ήξερα πώς να ανακουφίσω την αγωνία της. Η Τζένη κι εγώ ερωτευθήκαμε όταν εγώ ήμουν δεκαεφτά και εκείνη δεκαεννιά. Ήταν πανέμορφη, με πυρόξανθα μαλλιά και μαύρα μάτια. Για κάποιο λόγο, η οικογένειά της με είχε συμπαθήσει. Ήταν αριστοκράτες. Οι αριστοκράτες εντυπωσιάζονται πάντα από τους διανοούμενους. Ο πατέρας της Τζένης κι εγώ συζητούσαμε ώρες για την ελληνική φιλοσοφία. Είχα κάνει τη διατριβή για το διδακτορικό μου  με θέμα τον Δημόκριτο και τον Επίκουρο. Είχα μόλις αρχίσει να συνειδητοποιώ ότι οι φιλόσοφοι είχαν περιοριστεί στην ερμηνεία του κόσμου. Ενώ το θέμα ήταν πώς να τον αλλάξουμε. (…) Η Τζένη κάποτε κόλλησε ευλογιά. Έγινε καλά, αλλά της έμειναν τα σημάδια στο πρόσωπο. Προσπαθούσα να την πείσω ότι εξακολουθούσε να είναι όμορφη, αλλά δεν ωφελούσε. Θα ήθελα να είχατε την ευκαιρία να γνωρίσετε την Τζένη. Αυτά που έκανε για μένα είναι ανεκτίμητα. Κυρίως καταλάβαινε ότι δεν μπορούσα να βρω μια δουλειά, έτσι απλά, όπως οι άλλοι άντρες. (…) Η Τζένη πίστευε στις ιδέες μου, αλλά δεν άντεχε συμπεριφορές που ερμήνευε ως πνευματικό σνομπισμό. «Προσγειώσου Χερ Ντόκτορ»,  συνήθιζε να μου λέει.  Ήθελε να περιγράψω τη θεωρία της υπεραξίας με τρόπο κατανοητό στους απλούς εργάτες. 

(…) «Γιατί επιτίθεσαι σε άλλους επαναστάτες με μεγαλύτερο πάθος απ’ ότι στους αστούς;» με ρωτούσε. Ναι, ο Προυντόν, για παράδειγμα. Ο άνθρωπος δεν καταλάβαινε ότι οφείλουμε να επικροτήσουμε τον καπιταλισμό για την ανάπτυξη μεγάλων βιομηχανιών και μετά να τις πάρουμε στα χέρια μας. Ο Προυντόν πρέσβευε ότι έπρεπε να οπισθοχωρήσουμε σε μια πιο απλή κοινωνία. Όταν έγραψε το βιβλίο του Η φιλοσοφία της πενίας , εγώ του απάντησα με το δικό μου βιβλίο Η πενία της φιλοσοφίας. Εγώ το βρήκα έξυπνο. Η Τζένη το βρήκε προσβλητικό. (Αναστενάζει) Σήμερα σκέφτομαι ότι η Τζένη ήταν πολύ καλύτερος άνθρωπος απ’ ό,τι θα μπορούσα ποτέ να γίνω εγώ.

(…) Ισχυρίζονται ότι επειδή κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, ο κομμουνισμός είναι νεκρός. Scheisskopfen [Σκατοκέφαλοι]! Οι δημοσιογράφοι, οι πολιτικοί που τα λένε αυτά τι παιδεία έχουν; Διάβασαν ποτέ το Μανιφέστο που γράψαμε με τον  Ένγκελς όταν εκείνος ήταν εικοσιοχτώ χρον’ων κι εγώ τριάντα;  (Παίρνει ένα βιβλίο από το τραπέζι και διαβάζει) «Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας με τις τάξεις και την πάλη των τάξεων, θα έχουμε μια ένωση, στην οποία η ελευθερία του ατόμου θα είναι προϋπόθεση για την ελευθερία του συνόλου. Το ακούσατε αυτό; Μία ένωση! Αντιλαμβάνονται ποιος είναι ο στόχος του κομμουνισμού; Η ελευθερία του ατόμου! Νομίζουν ότι κάποιος που δηλώνει κομμουνιστής ή σοσιαλιστής αλλά φέρεται σαν γκάνγκστερ, μπορεί να καταλάβει τι είναι κομμουνισμός; Το να σκοτώνεις αυτόν που διαφωνεί μαζί σου-αυτό είναι ο κομμουνισμός για τον οποίο εγώ έδωσα τη ζωή μου; Αυτοί που επιμένουν να ερμηνεύουν τις ιδέες μου με θρησκευτικό φανατισμό, επέτρεψαν άραγε στους πολίτες να διαβάσουν το γράμμα που είχα στείλει στη Νιού Γιόρκ Τρίμπιουν, στο οποίο διακήρυττα πως η θανατική ποινή δεν έχει θέση σε καμία κοινωνία η οποία αυτοχαρακτηρίζεται  πολιτισμένη; (Θυμωμένος) Υποτίθεται ότι ο σοσιαλισμός δεν πρέπει να αναπαράγει τις βλακείες του καπιταλισμού! Εδώ στην Αμερική, οι φυλακές σας έχουν ξεχειλίσει. Ποίοι είναι μέσα; Οι φτωχοί! Οι περισσότεροι είναι διαρρήκτες, κλέφτες, ληστές, έμποροι ναρκωτικών. Πιστεύουν κι αυτοί στην ελεύθερη αγορά! Κάνουν ότι και οι καπιταλιστές αλλά σε μικρότερη κλίμακα. (Παίρνει στα χέρια του ένα άλλο βιβλίο) Ξέρεις τι γράψαμε εγώ κι ο Ένγκελς για τις φυλακές; «Αντί να τιμωρούμε το άτομο για τα αδικήματα που διαπράττει, πρέπει να καταστρέφουμε τις κοινωνικές συνθήκες που γεννούν την παρανομία και να προσφέρουμε σε όλους τους ανθρώπους το χώρο που έχουν ανάγκη στην κοινωνία για την προσωπική τους ανάπτυξη». Ναι μιλήσαμε για «μία δικτατορία του προλεταριάτου». Όχι τη δικτατορία ενός κόμματος, τη δικτατορία μίας κεντρικής επιτροπής, τη δικτατορία ενός ανθρώπου. Όχι, εμείς μιλήσαμε για μια προσωρινή δικτατορία της εργατικής τάξης. Ο λαός θα καταλάμβανε το κράτος και θα κυβερνούσε με γνώμονα το κοινό συμφέρον –μέχρις ότου το ίδιο το κράτος θα γινόταν περιττό και σταδιακά θα εξαφανιζόταν. Ο Μπακούνιν, όπως ήταν φυσικό, διαφωνούσε. ‘Ελεγε ότι ένα κράτος, ακόμα και εργατικό, εάν έχει στρατό, αστυνομία και φυλακές, θα γίνει αυταρχικό. Του άρεσε πολύ να διαφωνεί μαζί μου.

(…) Ο Μπακούνιν κι εγώ συνεχίσαμε να πίνουμε και να συζητάμε και να λογομαχούμε. Του είπα: «Μιχαήλ, δεν καταλαβαίνεις την έννοια του προλεταριακού κράτους. Δεν μπορούμε να ξεφορτωθούμε το παρελθόν με ένα στιγμιαίο οργασμικό ξέσπασμα. Θα χρειατσεί να χτίσουμε μία νέα κοινωνία με τα απομεινάρια της παλιάς. Αυτό παίρνει καιρό». Όχι, είπε. «Όταν ο λαός ανατρέψει την παλιά τάξη, πρέπει αμέσως να ζήσει με ελευθερία, αλλιώς θα τη χάσει». Άρχισε να γίνεται προσωπικό. Έχασα την υπομονή μου και του είπα: «Είσαι πολύ ηλίθιος για να καταλάβεις». Το μπράντι είχε αρχίσει να τον χτυπάει κι αυτόν. Είπε: «Μαρξ, φέρεσαι σαν υπεροπτικός μαλάκας, όπως συνήθως. Εσύ είσαι εκείνος που δεν καταλαβαίνει. Νομίζεις ότι οι εργάτες θα κάνουν την επανάσταση με βάση τη θεωρία σου;  Χέστηκαν για τη θεωρία σου. Η οργή τους θα ξεχειλίσει αυθόρμητα, έχουν το έντσικτο της επανάστασης στα σωθικά τους». Είχε ξανάψει. «Αν θες να ξέρεις, εγώ τις φτύνω τις θεωρίες σου».  Και λέγοντας αυτό, έφτυσε στο πάτωμα. Τι γουρούνι! Αυτό πήγαινε πολύ.  Είπα Μιχαήλ , μπορείς να φτύνεις τις θεωρίες μου, αλλά όχι το πάτωμά μου. Καθάρισέ το αμέσως». «Να το», είπε, «το ‘ξερα πως ήσουνα τραμπούκος». «Κι εγώ πάντα το ‘ξερα πως είσαι ευνούχος», απάντησα. Βρυχήθηκε σαν προϊστορικό ζώο. Μετά όρμησε πάνω μου. Ήταν τεράστιος. Κυλιστήκαμε στο πάτωμα, αλλά ήμασταν πολύ μεθυσμένοι για να χτυπήσουμε άσχημα ο ένας τον άλλον. Μετά από λίγο, είχαμε κουραστεί τόσο πολύ που μείναμε κάτω λαχανιασμένοι. Μετά ο Μπακούνιν σηκώθηκε, σαν ιπποπόταμος που βγαίνει από το ποτάμι, ξεκούμπωσε το παντελόνι του και άρχισε να κατουράει έξω από το παράθυρο. Δεν πίστευα στα μάτια μου. Τι στο καλό κάνεις , Μιχαήλ;» «Τι νομίζεις ότι κάνω; Κατουράω έξω από το παράθυρό σου». «Είναι αηδιαστικό, Μιχαήλ», είπα. «Κατουράω το Λονδίνο, κατουράω ολόκληρη τη Βρετανική Αυτοκρατορία». «Όχι», είπα, «κατουράς το δρόμο μου».  Δεν απάντησε. Κούμπωσε το παντελόνι του, ξάπλωσε στο πάτωμα κι άρχισε να ροχαλίζει. Ξάπλωσα κι εγώ στο πάτωμα και σύντομα έχασα τις αισθήσεις μου. Όταν ξύπνησε η Τζένη νωρίς το πρωί, μας βρήκε κοιμισμένους αγκαλιά.

(…) Μου λείπει η Τζένη. Θα είχε πολλά να πει για όλα αυτά. Την είδα να πεθαίνει, άρρωστη και δυστυχισμένη στο τέλος. Αλλά σίγουρα θυμόταν τα όμορφα χρόνια μας, τις γεμάτες έκσταση στιγμές στο Παρίσι, ακόμα και στο Σόχο! Μου λείπουν οι κόρες μου. (Παίρνει ξανά της εφημερίδα. Διαβάζει) «Πόλεμος στο Ιράκ. Μια γρήγορη και γλυκιά νίκη». Ναι τους ξέρω αυτούς τους γλυκούς πολέμους , που αφήνουν χιλιάδες πτώματα στο χώμα και μικρά παιδιά να λιμοκτονούν, χωρίς φαγητό και φάρμακα. (Ανεμίζει την εφημερίδα) Στην Ευρώπη, στην Αφρική, στη Μέση Ανατολή, άνθρωποι σκοτώνονται μεταξύ τους για σύνορα. (Είναι αναστατωμένος) Δεν ακούσατε τι είπα πριν από εκατόν πενήντα χρόνια; Καταργήστε αυτά τα γελοία εθνικά σύνορα! Όχι πια διαβατήρια, όχι πια βίζες, όχι πια συνοριακοί φύλακες. Προλετάριοι όλου του κόσμου ενωθείτε! (Πιάνει τη μέση του και κάνει μερικά βήματα) Ωχ, Θεέ μου, η μέση μου με σκοτώνει. Το ομολογώ: δεν περίμενα ότι ο καπιταλισμός είχε τέτοιες ικανότητες επιβίωσης. Δεν φανταζόμουνα ότι θα βρίσκονταν φάρμακα που θα κατάφερναν να κρατήσουν στη ζωή το άρρωστο σύστημα: πόλεμοι για να συνεχίσουν οι βιομηχανίες να δουλεύουν και για να κάνουν τους ανθρώπους να παθιάζονται με τον πατριωτισμό και να ξεχνούν τη μιζέρια τους. Θρησκόληπτοι να προσεύχονται ότι ο Χριστός θα ξανάρθει στη γη. (Κουνάει το κεφάλι του) Τον ξέρω τον Ιησού. Δε γυρίζει με τίποτα…

Έκανα λάθος το 1848, που νόμιζα ότι ο καπιταλισμός ήταν στα τελευταία του. Έπεσα έξω, γύρω στα διακόσια χρόνια. (Χαμογελάει) Αλλά που θα πάει, θα αλλάξει. Όλα τα σημερινά συστήματα θα αλλάξουν. Οι άνθρωποι δεν είναι βλάκες. Όπως έλεγε και ο Λίνκολν, «δεν μπορείς να κοροϊδεύεις όλους τους ανθρώπους για πάντα». Η κοινή λογική τους και το ένστικτο για αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη θα τους ενώσουν. Μη γελάτε! Έχει συμβεί στο παρελθόν και μπορεί να συμβεί πάλι, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Και τότε, οι ηγέτες της κοινωνίας, με όλο τον πλούτο τους, με όλους τους στρατούς τους, δεν θα μπορέσουν να το εμποδίσουν. Οι υπηρέτες τους θα αρνηθούν να τους υπηρετήσουν, οι στρατιώτες τους θα αρνηθούν να υπακούσουν στις διαταγές. Ναι, ο καπιταλισμός έχει πετύχει θαύματα της τεχνολογίας και της επιστήμης. Αλλά σκάβει το λάκκο του. Η ακόρεστη δίψα για κέρδος-κι άλλο, κι άλλο- δημιουργεί ένα κόσμο γεμάτο αναταραχή. Μετατρέπει τα πάντα-την τέχνη, τη λογοτεχνία, τη μουσική, την ίδια την ομορφιά- σε εμπορεύματα που αγοράζονται και πωλούνται. Μετατρέπει τους ίδιους τους ανθρώπους σε εμπορεύματα. Όχι μόνο τον εργάτη στο εργοστάσιο, αλλά και το γιατρό, τον επιστήμονα, τον δικηγόρο, τον ποιητή, τους καλλιτέχνες-όλοι υποχρεώνονται να πουληθούν! Και τι θα γίνει όταν όλοι αυτοί οι άνθρωποι αποκτήσουν εργατική συνείδηση και συνειδητοποιήσουν πως έχουν έναν κοινό εχθρό; Θα συνενωθούν για να εκπληρώσουν τον προορισμό τους. Και όχι μόνο στη δική τους χώρα, γιατί ο καπιταλισμός χρειάζεται μια παγκόσμια αγορά. Το σύνθημα του είναι «ελεύθερο εμπόριο» επειδή χρειάζεται να κινείται ελεύθερα σε κάθε σημείο της υδρογείου για ν α έχει περισσότερα κέρδη. Αλλά με αυτόν τον τρόπο, χωρίς να το θέλει, δημιουργείται μια παγκόσμια κουλτούρα. (Σταματάει να μιλάει, μένει σκεφτικός) Όταν πήγαμε στο Παρίσι με τη Τζένη, το 1843, ήμουνα εικοσιπέντε χρονών και τότε είχα γράψει ότι στη νέα βιομηχανική κοινωνία οι άνθρωποι αποξενώνονται από τη δουλειά τους γιατί τους είναι απεχθής. Αποξενώνονται από τη φύση, γιατί μηχανήματα, καπνός, μυρωδιές και θόρυβος έχουν εισβάλλει στις αισθήσεις τους- κι αυτό το λένε πρόοδο. Αποξενώνονται από τους άλλους, γιατί το σύστημα τους στρέφει τον καθένα εναντίον των υπολοίπων, σ’ έναν αγώνα για επιβίωση. Και αποξενώνονται από τον ίδιο τους τον εαυτό, ζώντας μια ζωή που δεν είναι δική τους, ζώντας σαν να μην θέλουν στ’ αλήθεια να ζουν, και τελικά μια καλή ζωή είναι δυνατόν να υπάρξει μόνο στα όνειρα, στη φαντασία. Αλλά υπάρχει ακόμα μια δυνατότητα να αλλάξουν τα πράγματα. Βέβαια είναι μόνο μία δυνατότητα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Αυτό είναι πλέον σαφές. Κάποτε ήμουνα τόσο σίγουρος! Τώρα ξέρω ότι όλα μπορούν να συμβούν, όμως πρέπει οι άνθρωποι να ξεσηκωθούν! Μήπως σας ακούγεται υπερβολικά ριζοσπαστικό; Θυμηθείτε: «ριζοσπαστικός» σημαίνει να ασχολείσαι με τη ρίζα ενός προβλήματος. Και η ρίζα είμαστε εμείς. Έχω μία πρόταση. Φανταστείτε ότι έχετε βγάλει καλόγερους. Φανταστείτε ότι όταν κάθεστε πονάτε πάρα πολύ, και αναγκαστικά πρέπει να σηκωθείτε. Πρέπει να κινηθείτε, πρέπει να δράσετε! Ας σταματήσουμε να μιλάμε για καπιταλισμό και σοσιαλισμό. Ας μιλήσουμε απλώς, για το πώς θα χρησιμοποιήσουμε τον απίστευτο πλούτο της γης προς όφελος των ανθρώπων. Δώστε στους ανθρώπους αυτά που χρειάζονται: φαγητό, φάρμακα, καθαρό αέρα, πόσιμο νερό, δέντρα και γρασίδι, ευχάριστα σπίτια να μένουν, μερικές ώρες δουλειάς, μερικές ώρες ελεύθερες. Μη ρωτήσετε ποιος το αξίζει. Όλοι οι άνθρωποι το αξίζουν.

Τώρα είναι ώρα να πηγαίνω.

(Μαζεύει τα πράγματα του. Ξεκινάει να φύγει. Κοντοστέκεται) Σας τάραξα που βρέθηκα ανάμεσά σας; Δείτε το σαν μια Δευτέρα Παρουσία. Ο Χριστός δεν μπόρεσε να έρθει και έστειλε τον Μαρξ.

απόλαυση χωρίς συναίσθημα

Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Μαχάτμα Γκάντι.  

Οι 7 αρχές του, που πρέπει να... απουσιάζουν από την ζωή μας

Πλούτος χωρίς μόχθο.
Γνώση χωρίς χαρακτήρα.
Πολιτική χωρίς αρχές.
Απόλαυση χωρίς συναίσθημα.
Εμπόριο χωρίς ήθος.
Επιστήμη χωρίς ανθρωπιά.
Αγάπη χωρίς θυσία.

Ας πιάσουμε όμως σήμερα την τέταρτη εξ αυτών: "απόλαυση χωρίς συναίσθημα"

«Το σεξ , λέει, είναι σαν ένα τρυφερό λουλούδι, σαν μία δυνατή φλόγα, είναι κάτι λεπτεπίλεπτο και εξαιρετικό. Χρειάζεται περιποίηση και φροντίδα. Πρέπει να είσαι ιδιαίτερα προσεκτικός όταν δε γίνεται για τους λόγους που το προόρισε η φύση. Το να αφήνεις το σεξ ελεύθερο είναι σπατάλη ενέργειας, το να το καταπνίγεις βάναυσα είναι καταστροφή ενός λεπτεπίλεπτου και έντονα όμορφου πράγματος. Γι' αυτό παρακολούθησέ το με ζεστασιά, περιποιήσου το, αφησέ το να ανακαλύψει τον εαυτό του και να ξεδιπλωθεί. Ούτε να το απαρνείσαι ούτε να του ενδίδεις.... αν βάλεις τάξη στον εαυτό σου έτσι ώστε να επιτρέψεις στην αγάπη να γίνει ένα πανταχού παρών αίσθημα στο οποίο το σεξ θα είναι η έκφραση γνήσιας επιθυμίας, όλα τα θλιβερά σεξουαλικά προβλήματα θα πάψουν να υπάρχουν». Κρισναμούρτι

"ποιό φόβο αγάπησες πάλι"

Φοβάσαι να εμπιστευτείς ακόμα και τους ανθρώπους που πιστεύεις. Κλείνεσαι στο καβούκι σου και δημιουργείς εντός του μια μίζερη τάξη. Αρνείσαι να απλώσεις το χέρι στη χαρά αντί να ευγνωμονείς την τύχη σου που είναι εκεί προσβάσιμη σε σένα. Κι όλα αυτά γιατί; Για χάρη της ασφάλειας του εγώ, του διογκωμένου εγωισμού σου δηλαδή που φοβάται τις ταπεινώσεις και τα απρόοπτα της ζωής και δεν περπατά σε δρόμο που δεν τον φωτίζει πλέριο φως. Δεν θέλεις να σε δει κανείς να πέφτεις κι όμως εκεί στην ακινησία είσαι μόνιμα πεσμένος, μόνο που έχεις μία άρνηση να το δεις.

Για σκέψου αν βάδιζες στο ημίφως που θα μπορούσες να βγεις. Αυτή η χαμένη δυνατότητα είναι μία αμαρτία που διαπράττεις απέναντι στη ζωή. Για να μην χάσεις επιλέγεις να μην παίξεις, μόνο που το παιχνίδι έχει ξεκινήσει ερήμην σου κι όσο παραιτείσαι, πλησιάζει κάθε στιγμή όλο και περισσότερο η ήττα. Κι όμως η νίκη ήταν πιο κοντά σου στην αρχή, αυτό το γνωρίζεις. Κι εσύ φοβήθηκες ακόμα και το μικρό ρίσκο και αντ' αυτού απαίτησες την απόλυτη παράδοση. 

Τόλμησε, δώσε χώρο στο αυθόρμητο,ζήσε τις πτώσεις με αξιοπρέπεια και θα δεις ότι κι αυτές ακόμα σου δίνουν ώθηση για να πας πιο ψηλά από εκεί που αρχικά μπορούσες...

"Ever tried. Ever failed. No matter. Try again. Fail again. Fail better." 

Samuel Beckett

Sasha Cohen Moonlight Sonata

"Αν προχωράς προς την κατεύθυνση όπου ο φόβος σου μεγαλώνει, βρίσκεσαι στον σωστό δρόμο"

Αν προχωράς προς την κατεύθυνση όπου ο φόβος σου μεγαλώνει, βρίσκεσαι στον σωστό δρόμο.

Milorad Pavic, 1929-2009, Σέρβος συγγραφέας

"Πριν από πολλά πολλά χρόνια που σήμερα πια μοιάζουν αιώνες πήρα το μεγαλύτερο μάθημα της ζωής μου. Τόσο μεγάλο που σύντομα το έθαψα στα πιο βαθειά συρτάρια της ύπαρξής μου,ανασύροντας από καιρό εις καιρόν κομμάτια και αποσπάσματα καθώς η επανάληψη και πολύ περισσότερο η εφαρμογή του στην πράξη, φοβόμουν, ο ταλαίπωρος, ότι θα με αποδεσμεύσει από μια πραγματικότητα που τόσο λαχταρούσα –και λαχταρώ ακόμη- να ζήσω. Ο ένας και μοναδικός δάσκαλος της ζωής μου είναι ένα πλάσμα που κινήται με την ίδια άνεση μέσα στις σελίδες βιβλίων όπως, ανάμεσα στην πυκνή ύλη των ονείρων και στις απέραντες πεδιάδες της καθημερινότητας. Το έχω συναντήσει σε ράφια βιβλιοθηκών, στη «γαλαρία» υπεραστικών λεωφορείων, σε ταράτσες εγκαταλελείμένων σπιτιών, σε ξωκλήσια των Κυκλάδων και σε νυχτερινές διαδρομές μεταξύ Γιούτα και Καλιφόρνιας. Ποτέ δεν έμαθα αν με βρήκε ή τον βρήκα και ποτέ δεν ρώτησα. Ποτέ δεν απάντησα στο ερώτημα αν υπήρξε ποτέ ή όχι. Γι αυτό και δεν έχω λόγο να κοινοποιήσω το όνομά του. Μικρή σημασία έχει για εμένα, για εσάς και βέβαια για εκείνους που θα τον διακρίνουν πίσω από τις λέξεις να χαμογελάει κλείνοντάς τους το μάτι. 

Τούτη την γκρίζα εποχή που η μία μέρα κρύβει την επόμενη σαν πέπλο θανάτου, πήρα την απόφαση να ανασύρω και να μοιραστώ αυτό το μάθημα, ένα μάθημα πολέμου, ένα μάθημα εξάσκησης μέσα στην τυφλότητα. Ενα τροχειοδεικτικό, έστω, μέσα στο πυκνό μας σκοτάδι. Αυτή είναι η κατάλληλη ώρα, τώρα που ο θάνατος μας αγγίζει στον αριστερό ώμο υπενθυμίζοντάς μας πως είναι η ώρα είτε της υποταγής σ’ αυτόν είτε της τελικής νίκης. Διότι τώρα είναι η ώρα που εμφανίζονται οι πραγματικοί εχθροί ενός ανθρώπου σε μία διάσταση που είναι ταυτόχρονα απολύτως πραγματική, δηλαδή υλική αλλά και ασύλληπτη στην έκτασή της. 

Κι ο πρώτος εχθρός ενός ανθρώπου είναι ο Φόβος. Γεννιέται και συχνά πεθαίνει μαζί του. Είναι κρυμμένος πίσω από κάθε στροφή της ζωής. Και επιτίθεται ύπουλα ιδιαίτερα εκείνους που προσπαθούν να τον αποφύγουν, να το βάλουν στα πόδια, ακόμη κι αυτούς που υποτάσσονται σεαυτόν. Ιδιαίτερα με αυτούς είναι ανελέητος. Ο Φόβος απεχθάνεται τους φοβισμένους! 

Ο Φόβος δεν υπήρχε πάντοτε. Η εμφάνισή του συμπίπτει με την εμφάνιση της Γνώσης. Στην ανύπαρκτη, πλέον, συνθήκη της απόλυτης άγνοιας, ο Φόβος δεν θα μπορούσε να επιζήσει. Η παραμικρή όμως γνώση και η υπόθεση ότι υπάρχει ακόμη κάτι που δεν ξέρουμε τον θεριεύει και κανείς –όμως, κανείς!- δεν μπορεί πραγματικά να τον αποφύγει. Μπροστά στον Φόβο, τα ανθρώπινα όντα έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις διαφορετικές στάσεις ζωής, τρεις συμπεριφορές, τρία μονοπάτια: Το πρώτο είναι να μάθουν να τον αναπαράγουν πάνω στους άλλους, να γίνουν δηλαδή τροφοδότες του και πολλαπλασιαστές του. Το δεύτερο είναι να ζήσουν ολόκληρη τη σύντομη ζωή τους φοβισμένοι. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις έχουν πλήρως ηττηθεί. Επιβίωνουν ως ζωντανοί-νεκροί, μη έχοντας καν ξεκινήσει το ταξίδι τους... 

Το τρίτο μονοπάτι είναι εκείνο του Πολεμιστή της Γνώσης. Διαβαίνοντάς το, ο άνθρωπος μαθαίνει να αποδέχεται τον Φόβο όχι ως πράξη υποταγής αλλά ως πράξη δεσποτείας επάνω του. Μαθαίνει να τον αντικρύζει χωρίς να του στρέφει την πλάτη. Μαθαίνει να φοβάται όχι για να παγώσει μπροστά του αλλά για να τον χρησιμοποιήσει σαν εργαλείο ή σαν σύμμαχο. Γιατί αυτός είναι ο μαναδικός κανόνας αυτής της μάχης: να φοβάσαι χωρίς να σταματήσεις να προχωράς! Και τότε, εκεί στην άκρη της αβύσσου και του αφανισμού, ο Φόβος ...υποχωρεί. Οχι για μια στιγμή ή για μια περίοδο. Υποχωρεί μια για πάντα. Και μαζί του υποχωρούν μια για πάντα οι συνοδοί του: η αναποφασιστικότητα, η έλλειψη ενδιαφέροντος, σχεδίων, στόχων και ονείρων, η αυτοκαταστροφικότητα, η μοιρολατρεία, η θανατολαγνεία, οι ιδεοληψίες και οι προκαταλήψεις, η αγανάκτηση και η οργή, η ζήλεια, η ανασφάλεια κι εκείνο το αφόρητο αίσθημα της ντροπής εκείνου που αισθάνεται διαρκώς προσβεβλημένος από όποιους και ο,τι τον περιτριγυρίζει.Τίποτα πλέον δεν σε εμποδίζει από το να αντιμετωπίσεις τον δεύτερο, ακόμη μεγαλύτερο Εχθρό σου. Ομως γι’ αυτόν, ας μιλήσουμε στο επόμενο τεύχος!"

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Parallaxis Ιουνίου!

από το blog του άνεμου

για τις σχέσεις

"Οι σχέσεις μας βασίζονται στην ικανοποίηση και το αποτέλεσμα, το βλέπουμε στον σημερινό μας πολιτισμό. Ο τρόπος που μεταχειριζόμαστε τη γυναίκα μας, τον άντρα μας, τα παιδιά μας, τους γείτονές μας, τους φίλους μας, είναι μια ένδειξη ότι στις σχέσεις μας δεν υπάρχει πραγματικά καθόλου αγάπη. Υπάρχει απλώς μια αμοιβαία αναζήτηση ικανοποίησης. (…) Σε τελευταία ανάλυση, στην αγάπη δεν υπάρχει θέμα σχέσης — υπάρχει; Μόνο όταν αγαπάς, αλλά περιμένεις ανταπόδοση της αγάπης σου, δημιουργείται σχέση. Όταν αγαπάς αληθινά, δηλαδή όταν δίνεις κάπου τον εαυτό σου εντελώς, ολοκληρωτικά, χωρίς να περιμένεις ανταπόδοση, τότε δεν υπάρχει σχέση."

Κείμενο του Κρισναμούρτι για τις σχέσεις...διαβάστε το υπόλοιπο εδώ: 
http://www.paramithas.gr/relationshi/

πιστός

Στίχοι: Φοίβος Δεληβοριάς
Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς
Πρώτη εκτέλεση: Φοίβος Δεληβοριάς

Σου ήμουν πιστός
Όλο αυτό το καλοκαίρι
Νύχτες γυμνός
Κράταγα ένα ξένο χέρι
Μα ήσουν εκεί
Μου γρατζούναγες την πλάτη
Έτριζες με το κρεβάτι
Δεν μπορώ να κλείσω μάτι
Σου είμαι πιστός

Σου ήμουν πιστός
Στα νησιά που τραγουδούσα
Δεν ξερω πως
Πάντα κάπου αλλού ξυπνούσα
Μα ήσουν εκεί
Έβαζες καφέ ντυνόσουν
στον καθρέφτη κοιταζόσουν
Πόσο θα ΄θελα να ΄ρχόσουν
Σου είμαι πιστός

Σου είμαι πιστός
Με όσες όμορφες κι αν πάω
Σβήνω το φως
Και δεν ξέρω που πατάω
Μα έρχομαι εκεί
Και φοράς το ίδιο σώμα
Κι ίσως μ΄ αγαπάς ακόμα
Κλείνει μήνας που είμαι λιώμα
Μα είμαι πιστός
Σου είμαι πιστός.

Κάτω τά χέρια ἀπό τά παιδιά μαντράχαλοι (Μανώλης Ρασούλης ἀπό τό περιοδικό ΤΟ ΑΥΓΟ, τεῦχος 3 , Σεπτέμβριος-Ὀκτώβριος 1980)

""Ἐγὼ τὴν κόρη μου, σύμφωνα μὲ τὴν κοινὴ γνώμη τὴν ἔχω ἐγκαταλείψει. Τὴν βλέπω κάθε 7 μῆνες καὶ εἶμαι ἕνας χείριστος διαστροφιστής. Εἶναι πόνος πού τὴν βλέπω τόσο ἀραιά. Ὅμως δὲν τὴν ἔχω ἐγκαταλείψει. Τὸ νοιώθω ὅτι τὸ νοιώθει. Τὸ νοιώθω ἀπὸ τὸ βλέμμα της. Ἡ κοινωνία βέβαια εἶναι πανέτοιμη νὰ τὴ διδάξει ὅτι εἶμαι κακὸς καὶ τὴν ἔχω ἐγκαταλείψει. Ὢ Νό! Δὲν τὴν ἔχω ἐγκαταλείψει γιατί δὲν ἔχω φθείρει τὴν παιδικότητά μου. Γιατί ὅταν βρισκόμαστε εἴμαστε δυὸ παιδιὰ καὶ οἱ δυό. Ἡ κοινωνία ἐχθρεύεται κι αὐτή μου τὴν παιδικότητα. Βγάζει σπυριά. Κοινωνικὰ προσωπεῖα πάμπολλα μοῦ τὴν πέφτουν συνέχεια γιὰ νὰ μὲ σαγηνέψουν, νὰ μὲ ἀπειλήσουν, νὰ μὲ στρώσουν νὰ μὲ προσγειώσουν καὶ πάντα παίρνουν, τὴν ἴδια ἀπάντηση: πίσω ὠρέ! Κάτω τὰ χέρια ἀπ' τὸ παιδί.

Ἡ Ναταλία εἶναι δασκάλα μου. Πολλὲς φορὲς μένω μ' ἀνοιχτὸ στόμα μ' αὐτὰ πού λέει καὶ κάνει. Κάθε παιδὶ εἶναι δάσκαλος. Οἱ πιὸ πολλοὶ γονεῖς δὲν τὸ παραδέχονται. Δὲν θένε νὰ μάθουν. Κάνουν αὐτοὶ τοὺς δάσκαλους στὸ παιδὶ καὶ εἶναι μιὰ ἀθλιότητα. Γιατί δὲν θέλουν νὰ καταλάβουν ὅτι τὸ παιδὶ ἔχει κατευθείαν σχέση μὲ τὸ Θεό. Σὲ τελευταία ἀνάλυση ἀνήκει στὸ Θεό. Δὲν εἶναι περιουσία τοῦ καθενός. Καθένας ὅμως μπορεῖ νάναι ἕνα παιδί. Ὅμως αὐτὴ ἡ βρώμικη καὶ γερασμένη κοινωνία μισεῖ αὐτὴ τὴ διαδικασία. Προτιμᾶ τὶς γάτες καὶ τοὺς σκύλους πού τὴν ὑπακοῦν χωρὶς ἀντιρήσεις, ἤ τ' ἁμάξια. Ἐνῷ τὸ παιδὶ εἶναι ὁλοζώντανος ὀργανισμός, ἀντιδρᾶ κριτικάρει, εἶναι σημεῖο ἀναφορᾶς τῆς ὑγείας. Αὐτὴ ἡ κοινωνία δὲν ἔχει οὔτε παρὸν οὔτε μέλλον. Ὅσο θὰ καταπολεμᾶ τὴν παιδικότητα θὰ ζεῖ σὲ μιὰ κόλαση. Κι αὐτὸ ἔχω νὰ πῶ μ' ὅλη τὴν πρόκληση πού διαθέτω. Τὸ ὅραμά μου εἶναι ἡ μέρα πού ἡ κοινωνία σὰν μιὰ στοργικὴ μάννα χωρὶς τρόμο καὶ ἀπελπισία θὰ πεῖ στὴ κόρη μου νὰ πάει ἄφοβα στὴν ἀγκαλιά της. Θάναι ἡ ἀπαρχὴ μίας παγκόσμιας βαθειᾶς συνειδητοποίησης ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι μιὰ οἰκογένεια καὶ τὸ παιδὶ εἶναι ἡ κορωνίδα της. Ὅπως ἔγω νοιώθω ὅλα τὰ παιδιὰ δικά μου, ἀδερφάκια μου, ἀπαιτῶ ἡ κοινωνία νὰ δεῖ τὸ παιδί μου σὰν παιδί της. Εἶμαι ἐδῶ γιὰ νὰ τὸ καταφέρω αὐτό. Τὰ κοινωνικὰ προσωπεῖα θὰ ἱδρώσουν ἀπ’ τὴ δική μου πολιορκία.

Ὅταν ὁ κάθε γονιὸς θὰ υἱοθετεῖ τὸ σύνθημά μου δίνοντας ἀκόμη μιὰ φορὰ τὴν εὐκαιρία στὴν παιδικότητά του, θάχει μπεῖ στὸ μονοπάτι γιὰ τὸ Θεό."

περί φιλίας

Ακολουθεί ένα ποίημα του φίλου μου Λευτέρη Παπαδημητρίου ο οποίος μου έκανε την τιμή να μου επιτρέψει να το δημοσιεύσω εδώ. Τον ευχαριστώ πολύ!!

Περί φιλίας

Κανείς δεν την γνωρίζει πραγματικά
 

Αυτό, δεν την κάνει κατ' ανάγκην υπερβατική
 

Ένα καλοσυνάτο τραπέζι
 

Βουτιά στο παράδοξο της λογικής
 

  Πτήση στη λογική του παραδόξου

 Θεραπευτική ελευθερία και το εύληπτο του απείρου

γομολάστιχα

 Ποιά είναι η θέση σου απέναντι στη γυναίκα και τα δύο φύλα;  

"Η γυναίκα είναι ο καθρέφτης μας. Είναι το πλάσμα που μπορούμε να πούμε ότι το αγαπάμε στο έπακρο και το μισούμε στο έπακρο ταυτόχρονα, όπως με το ίδιο σκεπτικό λέμε ότι εμπεριέχουμε το Σατανά και το Θεό. Εγώ σχετικά με τη γυναίκα δεν είχα και δεν έχω προβλήματα, γιατί οι σχέσεις δεν έχουν να κάνουν με τις κοινωνικές αρχές. Οι σχέσεις μου είναι πάντοτε πάνω σε προσωπικές αρχές. Η γυναίκα πάντα είχε και έχει όσα κι εγώ. Οι ανταγωνισμοί, η συνύπαρξη είναι σε προσωπικό επίπεδο. Ερωτικά είμαι μονογαμικός."

(Απόσπασμα από συνέντευξη του Παύλου Σιδηρόπουλου)






Στίχοι, μουσική, ερμηνεία: Παύλος Σιδηρόπουλος

Σα γομολάστιχα τα σβήσανε μια μέρα,
τα σβήσαν όλα οι κουβέντες που 'πες χθες.
Τα σβήσαν όλα σαν το φύσημα του αγέρα,
μα είχες τον τρόπο κι αυτά ωραία να τα λες.

Είχες το βλέμμα της αγάπης που 'χει σβήσει,
μα εγώ κοιτούσα δυο ματάκια νευρικά.
Αχ, κι έλεγα Θέε μου, πριν την πόρτα μου να κλείσει,
να τα φιλούσα γι' άλλη ακόμα μια φορά

Γιατί δεν ήτανε για μας τους δυο ετούτη η αγάπη,
σαν τους τσιγγάνους τριγυρνάμε εδώ κι εκεί.
Άλλη μια ακόμα ιστορία στο ντουλάπι,
τώρα με άλλη θα 'μαι εγώ και μ' άλλον εσύ.

Ο έρωτάς μας το νήμα πρώτος ποιος θα κόψει,
ο έρωτάς μας ήταν εξοντωτικός,
κι όμως την ξέραμε κι οι δυο την άλλη όψη
πως κάποια μέρα θα τελείωνε κι αυτός.

Γιατί δεν ήτανε για μας τους δυο ετούτη η αγάπη,
σαν τους τσιγγάνους τριγυρνάμε εδώ κι εκεί.
Άλλη μια ακόμα ιστορία στο ντουλάπι,
τώρα με άλλη θα 'μαι εγώ και μ' άλλον εσύ.

για τον έρωτα

 Μερικά από τα λόγια που ειπώθηκαν για τον έρωτα στο blog της άννας σίλιας και συγκέντρωσε σε ποστ που μπορείτε να δείτε εδώ

 

Απολαύστε τα:

 

Ο έρωτας είναι το καθαρότερο πρίσμα από όπου η ομορφιά διαθλάται στον κόσμο…

Όμορφοι άνθρωποι … όμορφα θύματα του έρωτα γίνονται .


 Για τον … έρωτα , δεν υπάρχει κατάλληλη ώρα … Δεν τον παραγγέλνουμε και άν το … ντιλίβερυ αργήσει … αρνιόμαστε να τον παραλάβουμε και βροντάμε την πόρτα στα μούτρα του ντιλιβερά … Για το σεξ … ίσως . Για τον έρωτα όμως , όχι . Όποιος παραιτείται από τον έρωτα , έχει πεθάνει ….Και δεν το ξέρει . 

Θυσίες “ζητάει” απ’ τους πιστούς του ο … φοβερός Θεός Έρωτας … Γιατί , δεν υπάρχει Θεός , που να μην απαιτεί θυσίες ….

Ο έρωτας είναι η χαρά και η γλύκα της ζωής , αλλά όταν … “αργεί” … (όταν έρχεται αργά) αφήνει μια πικράδα .

Ο “καλοσιδερωμένος”, και … με άρτιο φινίρισμα έρωτας , είναι μόνο για τα βιβλία και τις παλιές Χολλυγουντιανές ταινίες .

Τον Έρωτα , δυστυχώς , όσο και να τον εξιδανικεύουμε , δεν είναι μόνο οι συμβάσεις και τα “πρέπει” , που μας εμποδίζουν να τον βιώσουμε …. αλλά είναι μια άλλη πανανθρώπινη μεγάλη Αρχή , που μας εμποδίζει (ενίοτε) να “ταξιδέψουμε” μέσα του , και η Αρχή αυτή λέει πως :
“Ο Έρωτας , για να … διαγράψει πορεία , χρειάζεται … ΔΥΟ ερωτευμένους ανθρώπους” ….
Εκεί είναι τα … ζόρια

Το να βιώσεις το σεξ … είναι τόσο εύκολο (στην εποχή της αφθονίας , μάλιστα που ζούμε) , που χάνει μεγάλο μέρος της … γκλαμουριάς του … Δεν υποτιμώ το σεξ … μεγάλη ιστορία … σπουδαίο ταξίδι … Αλλά εδώ , μιλάμε για … Έρωτα .

Στις περιπτώσεις Ηθικής παρενόχλησης και διαστροφικής κεκαλυμμένης συμπεριφοράς , ΔΕΝ υπάρχει έρωτας … Ούτε από την μια , ούτε από την άλλη μεριά . Υπάρχουν μόνο … θύτες … Και θύματα .

Υπάρχουν οι άνθρωποι , που ζουν , μόνο για τον έρωτα , και οι άνθρωποι , που ζουν , για όλα τα άλλα … Δεν κριτικάρω κανέναν … Το να ανήκεις στους πρώτους , θέλει πολύ … “γερό στομάχι” .

Ο Έρωτας πάντα πονά και σφάζει , αλλά και πάντα θα τον ψάχνουμε …

Η Αγάπη , έχει λογική …

Ο Σεβασμός , έχει κι αυτός …

Ο Έρωτας ΔΕΝ ΕΧΕΙ πάντα …

Απλά , … όπου μπαίνει ο ΕΡΩΤΑΣ , όπως και να έχει το θέμα …. η κατάληξη είναι ο πόνος ….. είτε συγκρίνεται … είτε επιλέγεται … είτε αποδιώχνεται , πάντα η κατάληξη είναι ο πόνος …. Σε όποιο παιχνίδι μπαίνει ….Το πιο παράξενο δε από όλα , είναι ότι τις περισσότερες φορές , … το ξέρουμε …

Θαρρώ , πως στο βάθος – βάθος των επιθυμιών μας , κανείς δεν θέλει τον Έρωτα … Όλοι για κάτι ασφαλέστερο ψάχνουμε . Ο έρωτας όμως κάποτε , πέφτει σαν … Ναπάλμ , πάνω στα κεφάλια μας ….

Ο Έρωτας , καραδοκεί στις γωνίες μας και γυρεύει πάντα να αρπάξει την ψυχή μας … είτε είμαστε άντρες , ή γυναίκες , νέοι ή … λιγότερο νέοι …

Ο έρωτας…
πότε χτίζει ένα μικρό δωμάτιο
πότε έναν κήπο ολάνθιστο
πότε μια ολόκληρη πολιτεία
πότε τον ουρανό με τ’ άστρα .

Μέσα στο ερμάριο της καρδιάς σου , που απ’ εξω γράφει «ΘΑΥΜΑΖΩ» , βάλε τους … δυνατούς … Όμως σε εκείνο το περίφημο και υπέροχο ερμάριο που απ έξω γράφει «ΑΓΑΠΩ» , … στρίμωξε εκεί μέσα και τους … αδύναμους … Μπορεί να μην είναι αξιοθαύμαστοι , αλλά η Αγάπη , έχει φτιαχτεί και γι αυτούς ….

 

Και τότε , άνοιξαν πόρτες μυστικές , και δίαυλοι από καιρό κλειδαμπαρωμένοι , και μπούκαρε ο … Έρωτας , σαν ανάμνηση , σαν πεθυμιά , και “ξύπνησαν” όλες οι αναμνήσεις του Πόνου του , της γλύκας , των δακρύων του , της αγωνίας , της προσδοκίας , της αναμονής , της πίκρας , της απογοήτευσης , της ελπίδας του γυρισμού , και του πένθους του χαμού του …

Τελικά , ο Έρωτας , πάντα “έρχεται” … Αρκεί να ξέρεις να κοιτάς προς τις εισόδους που μπαίνει … να μάθεις να τον αναγνωρίζεις … Ακούγεται χαζό , αλλά δεν είναι … Ό, τι βιώνουμε σαν έρωτα , δεν είναι πάντα … έρωτας .

Αλλοίμονο σ’ αυτόν , που δεν έχει αναμνήσεις ερώτων .

Αξίζει να κλαίμε στον χαμό , ή την νοσταλγία των ωραίων Ιδεών …. Και ο Έρωτας , είναι κι αυτός μια ωραία Ιδέα .

ποστ μεταμεσονύκτιο, τρελό κι αδέσποτο

Μνημόνιο. Μεσοπρόθεσμο. Ύπουλη επιστροφή στο Μεσαίωνα. "Δύσκολες εποχές" συμφωνούν όλοι. Μα και πότε ήταν στ' αλήθεια εύκολα τα πράγματα; Ίσως τα κάνουμε κάποτε ευκολότερα αν επιλέξουμε το δρόμο του ξε-'βολέματος', της δράσης. Δρόμο ανηφορικό που μας φοβίζει κι έτσι ξεχνάμε τη θέα που χαρίζει από τη διαδρομή ακόμα. Με τι καρδιά να μηδενίσει κανείς το κοντέρ και ν' αρχίσει απ' την αρχή; Μα όσο κι αν το αναβάλλεις το αύριο θα έρθει. Κι είναι καλύτερα να μην είναι μόνο γέννημα της ανάγκης... 



Όλα εδώ προχωρούν με τους δικούς τους ρυθμούς. Βασανιστικά αργά. Σε μια εποχή γρήγορη όχι απλά της ευκαιρίας αλλά της αρπαχτής, εγώ ζω με τις δυνατότητες πριν τις δω να ανθίζουν και να γίνονται αυτό που αποκαλούμε 'πραγματικότητα'. Δεν παραπονιέμαι, αντίθετα μ' αρέσει. Η ζωή μου γεννιέται φυσικά, χωρίς τυμπανοκρουσίες. Κάθε κομμάτι της είναι καλά στερεωμένο στο προηγούμενο. Κι ό,τι έρχεται να τη διαλύσει, δεν μπορεί να πειράξει τη βάση της. Κι αυτό δεν το αλλάζω με καμία εύκολη χαρά. Φτάνει που χτύπησε και χτυπά η καρδιά μου δυνατά, που έζησα και ζω αληθινές ευχάριστες συγκινήσεις. Χωρίς τη στασιμότητα ή τον πόνο  και  τον κόπο δεν θα τις εκτιμούσα με τον ίδιο τρόπο, ίσως να μην μπορούσα καν να τις δω όπως το κάνω τώρα. Βγάλτε το ίσως. Δεν θα μπορούσα.-
Και το συμπέρασμα αυτό με κάνει να χαμογελώ στα δύσκολα, να οπλίζομαι με υπομονή για να τα αντιμετωπίζω και να καλοδέχομαι με όση αγάπη έχω ό,τι επιλέγω (και με επιλέγει ταυτόχρονα) να με βοηθά - με το λίγο το πολύ ή το όλο του- να τα αφήσω πίσω μου

"χέρια μου ζεστά μου χέρια έχει ο Θεός απ' αυτά που μας πληγώνουν κι απ' αυτά που μας λυτρώνουν"

Γιάννη Βαρουφάκη "Κρίσης λεξιλόγιο. Οι οικονομικοί όροι που μας καταδυναστεύουν"

Το βιβλίο που διαβάζω αυτό τον καιρό, νιώθω τη βαθιά ανάγκη να σας το προτείνω, επειδή ακριβώς μια βαθιά ανάγκη με οδήγησε στην αγορά και μελέτη του. Λέγεται "Κρίσης λεξιλόγιο Οι οικονομικοί όροι που μας καταδυναστεύουν", το έχει γράψει ο Γιάννης Βαρουφάκης και ο τίτλος νομίζω είναι εύγλωττος ως προς το ποιά είναι αυτή η 'βαθιά ανάγκη'. Η εισαγωγή του εξηγεί αναλυτικά:

"Για πολλά χρόνια παρακολουθώ το σινάφι μου να προσπαθεί να εφαρμόσει το ένα πράγμα το οποίο γνωρίζουν, και για το οποίο συμφωνούν, όλοι οι οικονομολόγοι: το μονοπώλιο φέρνει κέρδη. Πώς εφαρμόζουν αυτήν την απλή διαπίστωση; Λέγοντας αυτά που όλοι γνωρίζουν σε μια γλώσσα που κανείς(εκτός σιναφιού) δεν καταλαβαίνει. Έτσι δημιουργείται ένα μονοπώλιο όρων και εννοιών που αποδεικνύεται αρκετά προσοδοφόρο για εκείνους που το κατέχουν. Επιπλέον, το ίδιο οπλοστάσιο όρων και εννοιών μετατρεπόταν για χρόνια σε θεωρίες που χάιδευαν τα αυτιά της πραγματικής εξουσίας- εκείνης που τελικά μας έφερε την Κρίση, που έριξε τη χώρα στον Καιάδα και που τώρα απειλεί να οδηγήσει την Ευρώπη στην αγκαλιά της μισαλλοδοξίας, της ξενοφοβίας και ενός μοντέρνου χομπσιανού πολέμου όλων εναντίον όλων. 

Τώρα που η Κρίση (επιτέλους;) ξέσπασε, νιώθω έντονα να αναδύεται μια κοινή ανάγκη. Μια ανάγκη κατανόησης και συμμετοχής στον διάλογο, στον τσακωμό ίσως, για το τι συμβαίνει, γιατί συμβαίνει, τι πρέπει να κάνουμε, με ποιούς και γιατί. Σε αυτήν την έντονη εποχή, που κανείς δεν ξέρει τι θα γεννήσει,, σκέφτηκα ότι μπορώ να φανώ χρήσιμος με έναν απλό τρόπο: να αναιρέσω, όσο γίνεται, το ειδεχθές μονοπώλιο που έχουμε δημιουργήσει εμείς οι οικονομολόγοι χτίζοντας ένα τόσο ψηλό τείχος που εμποδίζει τους εκτός σιναφιού από το να συμμετάσχουν στον διάλογο που θα κρίνει τη ζωή τους. 

Με αυτό το λεξικό προσπάθησα να παραθέσω όρους και λήμματα που γκρεμίζουν αυτό το τείχος. Πιστεύω ακράδαντα ότι η οικονομική επιστήμη δεν είναι σαν τη φυσική ή τη χημεία, όπου ο επιστήμονας εξ ορισμού γνωρίζει περισσότερα από τον μη επιστήμονα και στα ζητήματα της οποίας η δημοκρατία δεν έχει χώρο. Η οικονομική είναι η μοναδική "επιστήμη" όπου ο ένας νομπελίστας μπορεί κάλλιστα(ίσως και δικαίως) να θεωρεί τον άλλον νομπελίστα...τσαρλατάνο. Αυτό καταδεικνύει μια απλή αλήθεια: Όλοι μας, ο καθένας, έχει δικαίωμα στην άποψη για αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του και για τις οποίες δεν δικαιούται να έχει το μονοπώλιο καμία "αυθεντία". 

Το λεξικό τούτο σε καμία περίπτωση δεν είναι αντικειμενικό. Δεν θα μπορούσε να ήταν. Είναι όμως ειλικρινές. Και (θέλω να ελπίζω) έχει τη δυνατότητα να ενισχύει τον λόγο του αναγνώστη για τα ζητήματα της Κρίσης ανεξάρτητα από το εάν συμμερίζεται τη δική μου μεροληπτική οπτική. Αν μη τι άλλο, γράφτηκε με σκοπό την εξυπηρέτηση της κοινής ανάγκης για να έρθουμε όλοι κοντύτερα μέσα από έναν έντονο διάλογο για το κακό που μας βρήκε μετά το 2008.

Στη σύνταξη των λημμάτων με βοήθησαν ε πρωτότυπα κείμενά τους οι ακόλουθοι φοιτητές του UADPhilEcon(του Διδακτορικού Προγράμματος στις Οικονομικές Επιστήμες του Πανεπιστημίου Αθηνών) τους οποίους ευχαριστώ και από εδώ: Βασίλης Λογοθέτης, Κατερίνα Μονόπωλη, Κωνσταντίνα Ξαρχά, Γιάννης Στέρπης."

Γιάννης Βαρουφάκης

Απρίλιος 2011

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«Δεν υπάρχει μεγαλύτερος σύμμαχος στην μελαγχολία από την απραξία. Και καμία γιατρειά καλύτερη από την πράξη". Τάδε έφη το 1621 ο Robert Burton στο κλασσικό του βιβλίο Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑΣ. Ήταν το βιβλίο που διάβαζε κάθε πρωί, για να βρει το κουράγιο να σηκωθεί από το κρεββάτι του, ο μελαγχολικός Dr Johnson. Και ποια "πράξη" επέλεξε ο Dr Johnson ώστε να αποδράσει από την μελαγχολία που τον καταδυνάστευε; Την λεξικογραφία. Την καταγραφή και απόδοση των όρων που συνιστούσαν τον καθημερινό αγώνα να εκφράζουμε, και να διαμορφώνουμε, τις σκέψεις μας. Έτσι, εν έτει 1755, προέκυψε ίσως το γνωστό, και ακόμα απολαυστικό, λεξικό του Dr Johnson. Με αυτό καταπολέμησε την μελαγχολία του αλλά και άσκησε κριτική. Παραδείγματος χάριν, ορίζει τον αντίστοιχο ΦΠΑ της εποχής του ως εξής: "Ένας μισητός φόρος επί αγαθών ο οποίος επιλέγεται όχι από δίκαιους κριτές των αξιών αλλά από φουκαράδες στην δούλεψη εκείνων που κερδίζουν από την είσπραξή του." Σήμερα, εδώ στην Ελλάδα της Κρίσης, η μελαγχολία ξεπέρασε τα όρια του ατομικού και κινδυνεύει να μολύνει το σώμα της κοινωνίας ολόκληρης. Η πράξη, όπως έλεγε ο Burton, είναι η καλύτερη γιατρειά. Συλλογικά και ατομικά. Το λεξικό τούτο αποτελεί μία από αυτές τις μικρές, ατομικές πράξεις. Από την μία, εξηγεί τους όρους που αιωρούνται παντού (CDS, spreads κλπ) ενώ από την άλλη, στον δρόμο που χάραξε ο Dr Johnson, η λεξικογραφική προσπάθεια που κρατάτε στα χέρια σας ελπίζει να διαταράξει την κοινή μας μελαγχολία θέτοντας τους όρους της Κρίσης στο φως της κριτικής.»

Και μερικά λήμματα:

Αναδιάρθρωση χρέους(Debt restructuring): 

"Αλλαγή των όρων ενός δανείου υπέρ του οφειλέτη. Οι νέοι όροι προβλέπουν, με άλλα λόγια, μείωση των απαιτήσεων των δανειστών από τους οφειλέτες. Η αναδιάρθρωση χρέους μπορεί να πάρει δύο μορφές: μείωση του επιτοκίου ή/και απάλειψη ενός μέρους του κεφαλαίου(η πιο ριζική περίπτωση αναδιάρθρωσης χρέους). Η μείωση του επιτοκίου μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: χωρίς επιμήκυνση του τρόπου αποπληρωμής(π.χ. η αποπληρωμή γίνεαι στο αρχικά συμφωνηθέντα χρόνο αλλά με χαμηλότερο από το αρχικά συμφωνηθέν επιτόκιο) ή με επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής του δανείου με παράλληλη μείωση του ετήσιου επιτοκίου. Η αναδιάρθρωση χρέους αναφέρεται και ως κούρεμα(haircut), δηλαδή διαγραφή τόκων ή κεφαλαίου ή και των δύο, και προκύπτει συνήθως όταν προδιαγράφεται(ή μετά από) στάση πληρωμών. Γίνεται αναπόφευκτη δε όταν ο οφειλέτης απωλέσει την φερεγγυότητά του(κάτι που διαφέρει από το να έχει πρόβλημα ρευστότητας). 

Στον ιδιωτικό τομέα η αναδιάρθρωση χρέους είναι συνήθης. Όταν επιχειρήσεις και νοικοκυριά έρθουν σε οικονομικό αδιέξοδο, οι τράπεζες που τους έχουν δανείσει προτιμούν έναν διακανονισμό(που αρχικά μπορεί να αφορά μια απλή επιμήκυνση χρέους, η οποία όμως αν τα πράγματα αποδειχθούν δύσκολα, μετατρέπεται σε αναδιάρθρωση χρέους) από το να τρέχουν στα δικαστήρια ή, ακόμα χειρότερα, να οδηγήσουν τον δανειζόμενο σε πτώχευση, με αποτέλεσμα να μην πάρουν παρά ψίχουλα του αρχικού κεφαλαίου τους πίσω. 

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις συμμετέχει και το κράτος σε αναδιάρθρωση ιδιωτικών χρεών. Π.χ. όταν το 2009 η General Motors κατέστη αφερέγγυα και ανίκανη να εξυπηρετήσει τα χρέη της, η κυβέρνηση των ΗΠΑ μεσολάβησε ώστε να επιβληθεί στους δανειστές της μεγάλης αυτοκινητοβιομηχανίας μια γενναία αναδιάρθρωση χρέους και, παράλληλα κρατικοποίησε το μεγαλύτερο μέρος της επιχείρησης(με κούρεμα 90% επί της αξίας τόσο των δανείων όσο και των μετοχών της εταιρείας). Δύο χρόνια μετά, η κυβέρνηση πούλησε το πλειοψηφικό μερίδιό της στην General Motors καθιστώντας την ξανά ιδιωτική επιχείρηση χωρίς δυσβάστακτα χρέη και με ικανοποιητική κερδοφορία.

Σε αντιδιαστολή, όταν το ίδιο το κράτος αδυνατεί να καταβάλλει τα τοκοχρεολύσιά του, τότε η πολιτική πίεση να μην προχωρήσει σε στάση πληρωμών και αναδιάρθρωση χρέους είναι τεράστια. Ο λόγος είναι διττός. Από τη μία, οι δανειστές(ως επί το πλείστον η "διεθνής" των τραπεζιτών) έχουν μεγάλη εξουσία επί των πολιτικών. Από την άλλη, αντίθετα με μια επιχείρηση, ένα κράτος έχει πολίτες τους οποίους μπορεί να ξεζουμίσει με διοικητικά και νομοθετικά μέτρα εκ μέρους των τραπεζιτών. Έτσι, ενώ τα χρέη των ζορισμένων ιδιωτών(π.χ. των τραπεζών, της Wind Hellas στην Ελλάδα, της General Motors στις ΉΠΑ) αναδιαρθρώνονται χωρίς πολλές κουβέντες(ιδίως χρέη προς το κράτος), τα κρατικά χρέη προς τις τράπεζες θεωρούνται ιερά!"

Bailout
"Ο όρος είναι...αεροπορικός. Το σύνθετο ρήμα "bail out" σημαίνει να πηδήξεις με αλεξίπτωτο από ένα καταδικασμένο αεροπλάνο. Στην οικονομική ζωή το "αλεξίπτωτο" παρέχεται σε κάποιον οργανισμό(δημόσιο ή ιδιωτικό) υπό τη μορφή δανείου ή χορηγίας από θεσμό εκτός της διαδικασίας της αγοράς. Π.χ. αν τα βρει δύσκολα μια επιχείρηση και δανειστεί από τράπεζα ένα ποσό για να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις της και να μην πτωχεύσει άμεσα, αυτό σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί bail out. Πρόκειται για εμπορικό δάνειο από αυτά που είναι απόλυτα συνηθισμένα στην καθημερινότητα  των επιχειρήσεων. Αν όμως ο επιχειρηματίας βοηθηθεί από την οικογένειά του ή από φίλους με δάνειο που δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει στις αγορές(π.χ. ιδιαίτερα χαμηλότοκο, χωρίς εγγυήσεις και εχέγγυα), τότε μιλάμε για "bail out" ή διάσωση. Αντίστοιχα και με ένα κράτος: το να δανειστεί η Πορτογαλία στις χρηματαγορές για να αποπληρώσει τόκους και παλαιότερα χρέη δεν αποτελεί "bail out" ή διάσωση. Αν όμως κάποιος οργανισμός, π.χ. το EFSF, η ΕΚΤ, ή ακόμα και η Γερμανία, δανείσουν την Πορτογαλία με χαμηλότερο επιτόκιο από εκείνο της αγοράς, τότε το δάνειο αυτό μπορεί να θεωρηθεί "bail out". Από εκεί και πέρα αρχίζουν οι διαφωνίες ως προς τον ορισμό. 
Π.χ. φανταστείτε το εξής σενάριο: Έχετε άμεση ανάγκη δανεισμού για να αποπληρώσετε ένα ληξιπρόθεσμο στεγαστικό δάνειο, αλλά η τράπεζά σας απαιτεί να πληρώσετε ένα απαγορευτικά υψηλό επιτόκιο της τάξεως του 15%. Ζητάτε από τους γονείς σας να σας βοηθήσουν. Εκείνοι ως πιο φερέγγυοι, μπορούν να δανειστούν από την ίδια τράπεζα δάνεια με 3%(ίσως επειδή έχουν περισσότερα και ακριβότερα περιουσιακά στοιχεία).  Αν δανειστούν εκείνοι και σας δανείσουν με 3% ή και με λιγότερο , τότε προφανώς έχουμε περίπτωση "bail out". Αν όμως σας δανείσουν με επιτόκιο 10%; Πρόκειται για "bail out"; Οι απόψεις διίστανται. Από τη μία, είναι αλήθεια ότι σας εξασφάλισαν μια μείωση επιτοκίου από 15% σε 10%. Από την άλλη όμως, και οι ίδιοι έβγαλαν κέρδος 5% επί του δανείου ετησίως. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με τη συμφωνία δανεισμού της Ελλάδας τον Μάιο του 2010 από την τρόικα(ΕΕ, ΕΚΤ και ΔΝΤ) -τη γνωστή δανειακή σύμβαση που ήρθε πακέτο με το αγαπητό μας μνημόνιο. Το μέρος των 110δις που δανειστήκαμε από την ΕΕ(όχι όμως και από το ΔΝΤ, το οποίο χρεώνει χαμηλότερα επιτόκια) το δανειστήκαμε με επιτόκιο λίγο πάνω από το 5%, όταν οι δανειστές μας(κυρίως μία γερμανική τράπεζα) δανείζεται με 3%. Είναι και δεν είναι "bail out". Από τη μία η Ελλάδα δανείζεται με επιτόκια χαμηλότερα από εκείνα που η ίδια θα εξασφάλιζε στις χρηματαγορές, αλλά από την άλλη η δανειακή αυτή συμφωνία δεν παύει να αποτελεί μία μεγάλη μεταφορά πλούτου από την Αθήνα στο Βερολίνο..."

Buffet, Warren
"Ο κατ' εξοχήν επιτυχημένος Αμερικανός επιχειρηματίας-χρηματιστής  που πρώτος χαρακτήρισε ως "μέσα μαζικής χρηματοπιστωτικής καταστροφής"(weapons of mass financial destruction) τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, που σήμερα όλοι γνωρίζουμε ως δομημένα παράγωγα και τα οποία μας έφεραν το Κραχ του 2008. Παρά την έντονη κριτική που άσκησε στον χρηματοπιστωτικό τομέα για τις πρακτικές του πριν το 2008, ο Buffett ξάφνιασε πολλούς όταν, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, επένδυσε τεράστια ποσά στην Goldman Sachs, ουσιαστικά βοηθώντας την αμαρτωλή αυτήν επιχείρηση να ορθοποδήσει στην πιο δύσκολη στιγμή της. 
Μερικά χρόνια πριν, ο Buffett είχε ταράξει τα νερά λέγοντας το εξής ενδιαφέρον: "Και βέβαια υπάρχει η πάλη των τάξεων -και η δική μου τάξη, η τάξη των πλουσίων, είναι εκείνη που διεξάγει αυτόν τον πόλεμο, τον οποίο και κερδίζουμε". Τι εννοούσε; Από καθαρή περιέργεια ζήτησε από κάθε υπάλληλο του γραφείου να του δώσει ένα κλάσμα ως εξής: στον αριθμητή να βάλει ο καθένας τα χρήματα που πληρώνει ετησίως στο κράτος(φόροι, εισφορές κ.λπ.) και στον παρονομαστή το φορολογητέο εισόδημά του. Οι περισσότεροι υπάλληλοι που του έδωσαν το κλάσμα αυτό ήταν γραμματείς, λογιστές κ.λπ. ε μικρά εισοδήματα. Κατόπιν ο Buffett υπολόγισε το δικό του κλάσμα, το οποίο το βρήκε μακράν το μικρότερο από όλα εκείνα των υπαλλήλων του. Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πάλη των τάξεων καλά κρατεί και η δική του τάξη κερδίζει κατά κράτος."